White fragility στο book review: Γιατί η εκπροσώπηση δε σημαίνει επίθεση

Λοιπόν, πρέπει να το πούμε και ας πονάει κάποιους: κάθε φορά που συγγραφείς από διαφορετικά backgrounds (POC, queer, κ.λπ.) τολμούν να γράψουν για πράγματα που πραγματικά μετράνε, όπως αποικιοκρατία, ρατσισμό, τραύμα, κοινωνικές ανισότητες ένα κομμάτι του κοινού μπαίνει σε mode rage review.

Το έχουμε δει όλοι: κυκλοφορεί ένα βιβλίο γεμάτο αλήθεια και προσωπικές εμπειρίες, και ξαφνικά τα σχόλια γεμίζουν με φράσεις τύπου «πάρα πολύ πολιτικό», «έχει ατζέντα», ή το κλασικό «γιατί πρέπει όλα να γυρίζουν γύρω από τη φυλή;» 

Αρχικά χαλάρωσε λίγο... 

Το βασικό  είναι να αναρωτηθούμε: γιατί τόση οργή;

1. Έξω από τη Comfort Zone

Πολλοί  αναγνώστες έχουν μάθει να καταναλώνουν ιστορίες που τους κάνουν να νιώθουν βολικά, κεντραρισμένοι, ήρωες. Όταν ένας POC συγγραφέας τους φέρνει αντιμέτωπους με δύσκολες αλήθειες, η φούσκα σκάει. Και κανείς δεν χαίρεται όταν του χαλάνε τη ζεστασιά.

2. Ενοχή & Fragility 

Υπάρχει ένα φαινόμενο που λέγεται λευκή ευθραυστότητα (white fragility). Κάθε φορά που αναφέρεται ο ρατσισμός, κάποιοι νιώθουν προσωπικά στοχοποιημένοι—even if it’s not about them. Αντί να κάτσουν να σκεφτούν, αντιδρούν με θυμό. 

Δεν φταίει το βιβλίο, φταίει ο καθρέφτης που τους δείχνει κάτι δυσάρεστο ή ακόμα και τον ευατό τους.

3. Φόβος μήπως χάσουν το Spotlight 

Ο χώρος της λογοτεχνίας για αιώνες έδινε το μικρόφωνο σε λευκές φωνές. Όταν εμφανίζονται diverse συγγραφείς και παίρνουν χώρο, κάποιοι το βλέπουν σαν το παιχνίδι με καρέκλες: “αν καθίσει κάποιος άλλος, εγώ θα μείνω όρθιος;” 

Spoiler: η εκπροσώπηση δεν είναι πίτα. Δεν λιγοστεύει επειδή τη μοιράζεσαι.

4. Σπάσιμο Ισορροπίας Και Δύναμης 

Οι ιστορίες είναι δύναμη. Για χρόνια, αφηγήσεις για τις μειονότητες γράφονταν για αυτές, όχι από αυτές. Όταν οι συγγραφείς παίρνουν πίσω τον έλεγχο, οι συσχετισμοί αλλάζουν. 

Και οι αλλαγές… τρομάζουν.

5. Ο Μύθος του καθολικού(universal) βιβλίου.

Πόσες φορές έχουμε ακούσει το “ένα καλό βιβλίο είναι καθολικό”; Μόνο που “καθολικό” σήμαινε πάντα το  λευκό κεντράρισμα.  Αν ένας αναγνώστης δεν βλέπει τον εαυτό του μέσα σε μια ιστορία, την βαφτίζει υπερεκτιμημένη.

 Funny thing: οι POC αναγνώστες εδώ και δεκαετίες αναγκάζονται να ταυτίζονται με λευκοκεντρικές αφηγήσεις. Ίσως ήρθε η ώρα η ενσυναίσθηση να δουλέψει αμφίδρομα. Απλά λέω...

Η αλήθεια όμως πονάει...

Η οργή δεν είναι για το ίδιο το βιβλίο. Είναι για τον καθρέφτη που σου στρέφει. Και αν δεν είσαι έτοιμος να δεις το είδωλό σου; Ναι, ενοχλεί.

Οπότε την επόμενη φορά που κάποιος γράψει review τύπου “υπερβολικά πολιτικό”, να θυμάσαι: το πρόβλημα δεν είναι η ιστορία. Το πρόβλημα είναι ότι είπε την αλήθεια και το white privilege δεν σε αφήνει να την δεις.

Τι σημαίνει White Privilege;

Το όλο φαινόμενο βασίζεται σε ένα πράγμα: λευκό προνόμιο (white privilege).

Δεν σημαίνει ότι η ζωή σου είναι εύκολη επειδή είσαι λευκός. Σημαίνει ότι το χρώμα του δέρματός σου δεν είναι ένας έξτρα παράγοντας δυσκολίας. Δεν χρειάζεται να σκέφτεσαι αν το όνομά σου θα σου κοστίσει μια συνέντευξη, αν θα σε κοιτάξουν περίεργα σε ένα βιβλιοπωλείο, ή αν η ιστορία σου θα απορριφθεί ως “πολύ εξειδικευμένη” επειδή δεν είναι λευκοκεντρική.

 Πώς μπορείς να το χρησιμοποιήσεις σωστά;

 Ακούγοντας χωρίς άμυνα.

Αντί να εκρήγνυσαι όταν ένας POC συγγραφέας μιλά, κάνε pause. Άκου. Δες γιατί λέει αυτά που λέει.

Δίνοντας χώρο

Το προνόμιό σου μπορεί να γίνει μικρόφωνο: κάνε share diverse συγγραφείς, μίλα γι’ αυτούς στις πλατφόρμες σου, δώσε το spotlight σε ιστορίες που δεν ακούγονται συχνά.

Καταναλώνοντας συνειδητά

Διάβασε βιβλία πέρα από το «ασφαλές» σου πλαίσιο. Αν κάτι σε κάνει να νιώθεις άβολα, πιθανότατα σημαίνει ότι μαθαίνεις.

Μην το παίρνεις προσωπικά

Όταν κάποιος μιλάει για συστημικό ρατσισμό, δεν σου λέει «εσύ είσαι το πρόβλημα» (εκτός κι αν όντως κάνεις κάτι ρατσιστικό). 

Μιλάει για το σύστημα. 

Η άμυνα δεν βοηθάει.

Γίνε ally με πράξεις, όχι μόνο λόγια

Δεν αρκεί να πεις «είμαι κατά του ρατσισμού». Το προνόμιό σου έχει δύναμη. Χρησιμοποίησέ το για να στηρίξεις, να ανοίξεις πόρτες, να αλλάξεις αφηγήσεις.

Bottom line: Το white privilege υπάρχει. Το ερώτημα είναι: θα το χρησιμοποιήσεις για να κρατάς άλλους έξω από το τραπέζι; Ή θα το βάλεις να δουλέψει έτσι ώστε να χωράμε όλοι;